گاما نايف

گاما نايف

گاما نايف در سال 1968 توسط لارس لكسل اختراع شد. درمان با اين وسيله در واقع يك نوع پرتو درماني است كه در آن اشعه فقط بر روي ضايعه متمركز مي‌گردد و بافتهاي سالم كمتر اشعه دريافت مي‌كنند.
تفاوت پرتو درماني معمولي و گاما نايف:
در پرتو درماني معمولي، اشعه ايكس به تمامي مغز تابانده مي‌شود و بدين ترتيب توموري كه درون مغز قرار دارد نيز تحت تاثير قرار مي‌گيرد. از آنجا كه در اين روش مغز سالم نيز پرتودهي مي‌شود، اگر ميزان اشعه از مقدار معيني بالاتر برود، بافت سالم مغز نيز آسيب مي‌بيند. در كودكان حتي همين مقدار كم نيز مي‌تواند باعث تاخير در رشد و نمو و كاهش هوش بيمار در آينده ‌شود. براي آنكه اثرات سوء پرتو درماني معمولي بر بافتهاي طبيعي و سالم كمتر شود، معمولا ميزان اشعه لازم را به 25 تا 30 قسمت تقسيم كرده و هر روز يك قسمت از آن را به بيمار مي‌تابانند. بدين ترتيب بيمار بايد هر روز حدود يك ساعت و به مدت يك ماه تحت پرتو درماني قرار گيرد.
اما گاما نايف وسيله ايست كه اشعه را كاملا متمركز مي‌كند و تا حد امكان فقط ضايعه تحت تاثير آن قرار مي‌گيرد. بدين ترتيب مي‌توان مقدار بسيار زيادي اشعه را آنهم در يك جلسه به ضايعه تاباند. بايد توجه داشت كه عليرغم پيشرفتهاي زيادي كه در زمينه تصوير برداري و رايانه صورت گرفته، اما دقت گاما نايف صد در صد نيست و امكان دارد مقداري اشعه نيز به قسمتهاي سالم در مجاورت ضايعه برسد. از طرف ديگر از آنجا كه در گاما نايف اشعه در يك نقطه متمركز مي‌شود، قسمت محيطي ضايعه كمتر از قسمت مركزي پرتو مي‌گيرد و اين امر احتمال عود ضايعه را بالا مي‌برد. خاصيت ديگر اشعه در آن است كه اثرات آن بتدريج ظاهر مي‌شود و روند تخريبي آن نيز تا پايان عمر ادامه مي‌يابد. در مورد ضايعات عروقي اين تاخير كه حدود 2 تا 3 سال طول مي‌كشد ممكن است براي بيمار خطرناك باشد. از طرف ديگر از آنجا كه اثر تخريبي اشعه همواره ادامه دارد، اگر بافت مغز در مجاورت ضايعه اشعه ببيند ممكن است سالها بعد عوارض خود را نشان بدهد.
قسمت اصلي دستگاه گاما نايف از يك عدسي مقعر بزرگ تشكيل شده كه درون آن حفره‌هاي متعددي تعبيه شده‌است. درون هر يك از اين حفره‌ها مقداري كبالت راديواكتيو قرار داده شده است. بدينوسيله پرتوهاي حاصل از اين حفره‌ها در يك نقطه متمركز مي‌شود.
نحوه انجام كار به اين شكل است كه ابتدا يك MRI از بيمار گرفته شده و حدود ضايعه در آن مشخص مي‌گردد. مختصات ضايعه به يك رايانه منتقل شده و نحوه پرتودهي دستگاه بوسيله رايانه تعيين مي‌شود. بيمار حدود 2 ساعت زير دستگاه خوابيده و پرتودهي به ضايعه انجام مي‌شود.
مزاياي گاما نايف عبارتند از:
1-    عدم نياز به باز كردن جمجمه
2-    درمان در يك جلسه
3-    درمان ضايعات غير قابل دسترسي
گاما نايف محدوديت‌هايي نيز دارد كه عبارتند از:
1-    تاخير در پاسخ به درمان
2-    عدم اشعه كافي در محيط ضايعه
3-    امكان آسيب به قسمت ‌سالم در محيط ضايعه
4-    اثرات دراز مدت اشعه
5-    آسيب به بافتهايي كه در مسير اشعه قرار دارند

موارد استفاده:
1-    ناهنجاي‌هاي شرياني وريدي مغز، اين بيماري از يك كلافه عروقي در مغز تشكيل شده كه حاصل اختلال در شكل گيري عروق مغزي در دوره جنيني است. خطر بزرگ اين ضايعات احتمال خونريزي مغزي است. ضايعات كوچك كه در قسمتهاي مركزي مغز قرار گرفته و قابل جراحي نيستند بهتر است بوسيله گاما نايف درمان شوند ولي ضايعات بزرگتر و بخصوص آنها كه در سطح قرار دارند بهتر است با عمل جراحي باز خارج شوند. از زمان گاما نايف تا زماني كه اثرات آن روي ضايعه بروز مي‌كنند يعني حدود 2 تا 3 سال بيمار در خطر خونريزي قرار دارد.
2-    تومورهاي مغزي، گاما نايف در درمان تومورهاي مغزي كه در قسمتهاي عمقي مغز قرار دارند و امكان تخليه كامل آنها وجود نداشته باشد نقش بسزايي دارد. از اين وسيله مي‌توان براي تومور اوليه يا براي باقيمانده تومور پس از جراحي اوليه استفاده كرد. از آنجا كه گاما نايف براي ضايعات كوچكتر از 3 سانتي متر مفيد است گاهي لازم است قبل از گاما نايف حجم تومور را بوسيله جراحي كم كرد. درصورتي كه در مجاورت تومور ساختمان عصبي مهمي مانند عصب بينايي وجود داشته باشد هم بايد قبل از گاما نايف بيمار تحت عمل جراحي قرار گرفته و تومور از عصب جدا شود.
3-    نورالژي عصب سه قلو، اين بيماري دردهاي بسيار شديدي را در صورت بيماران ايجاد مي‌كند. اگرچه مؤثرترين روش درمان اين بيماران عمل جراحي باز و آزاد كردن عصب سه‌قلو است، اما در بيماراني  كه سن بالايي دارند و يا مبتلا به بيماري‌هايي هستند كه بيهوشي را براي آنان پر خطر مي‌كند، مي‌توان از گاما نايف استفاده كرد.
4-    دسته آخر بيماري‌هايي هستند كه بروش‌هاي ديگر قابل درمان نيستند. اگرچه نتيجه گاما نايف در اين بيماران كامل نيست اما مي‌تواند تا حدودي مفيد باشد. اين گروه شامل اختلالات حركتي، بيماري وسواس و برخي انواع تشنج است.
با توجه به مطالب بالا عقيده عمومي بر آن است كه ضايعه‌اي كه قابل جراحي است بايد عمل شود و گاما نايف براي بيماراني استفاده شود كه  به روشهاي معمل قابل جراحي نيستند.

Back to the list